પારકી થાપણ
એક જિંદગી સમેટાઈ ગઈ અને એ કારણે જે અવકાશ સર્જાયો તે પતિપરાયણ પત્ની માટે તો શૂન્યાવકાશ હતો. અઠવાડિયું વીતી ગયું તપન અને પુજાએ પિતાની પ્રતિષ્ઠાને છાજે એ રીતે ક્રિયા-કર્મ કર્યા હતા. નિહાલ શક્ય તેટલુ ઉપયોગી થવાની કોશિશ કરતો હતો. બે દિવસ પહેલાં વકીલકાકા આવીને ગયા પછી સ્નેહાની તબિયત વધુ બગડી હતી. બાળકો સાથે પણ તે સરખી વાત નહોતી કરી શકતી. માતા-પુત્રી પોતપોતાના અલગ પ્રકારના દુ:ખમાં ડુબેલા હતા. એક્બીજાની ચિંતા એમાં ઉમેરો કરતી હતી. તપને વગર કહ્યે બધી જવાબદારી ઉપાડી લીધી હતી. અને પુજા સૌને શક્ય તેટલી સાંત્વના આપતી હતી. નિહાલ પણ સ્નેહાને હવે પપ્પા જે આપીને ગયા છે તેના સંતોષથી મનને સમજાવવા કહેતો. જે સ્નેહ આપ્યો તે અમૂલ્ય છે તો પણ જે નથી આપી શકયા તે ભૌતિક સમૃદ્ધિનું મૂલ્ય કેમ વિસરાતું નથી? એ પ્રશ્ન અજગરની માફક સ્નેહાને ભીંસતો હતો.
પપ્પાના આ સુંદર બંગલા ઉપરાંત બાપદાદાની વારસામાં મળેલી જમીન પણ હતી જે કાઢવાનો પ્રશ્ન જ ક્યારેય ઊભો થયો નહોતો. શેર પણ સારી સંખ્યામાં લીધેલા હતા. ઉપરાંત મમ્મીને એમના તરફથી ઘરેણાંની ભેટ-સોગાદો અવારનવાર મળ્યા કરતી. રોકડ સિલક વિષે તો મમ્મીને પણ ખબર ન હોય તો નવાઈ નહી. સ્નેહા મનોમન પોતાના અને પુજાના પિતાની સંપત્તિને સરખાવવા લાગી. પછી અચાનક રડવા લાગી. પપ્પા જતાં જ મન કેમ છટકવા લાગ્યુ છે ? ન કરવા હોય તે વિચારો જ કબજો લઈ લે છે. માસિકનો સમય થયો છે તેથી કે કેમ પણ માથું ભારે લાગે છે. પપ્પાની આરામ ખુરશી નજીકમાં જ હતી. બેસવા માટે એણે તે તરફ ડગ ભર્યા. તે ત્યાં પહોંચે તે પહેલાં જ અણજાણ્યે મમ્મીએ તે ખુરશી તપનને આપી બેસવા કહ્યુ. તપન હજુ હમણાં જ બહારથી આવેલો આથી સ્નેહા તરફ જોઈ મમ્મીએ તેને ભાઈ માટે પાણી લાવવા વિનંતિ કરી. અચાનક જ સ્નેહા રોષથી ભભુકી ઉઠી. પપ્પા નથી એટલે આ ઘરમાં હવે મારી બેસવાની ય જગ્યા નથી એમ ? અને તપન તો મારી સાથે વાત કરવાનું ય ટાળે છે તો કહેને હું તેને ક્યાં આડી આવું છું ? દુ:ખ અને જવાબદારીના બેવડા બોજથી થાકેલો તપન પણ ઉશ્કેરાઈ ગયો, ‘આડી તો નહીં, પણ સીધી પણ ક્યાં ચાલે છે ? હું અને મમ્મી તારાથી કેટલાં ડરીએ છીએ તે તું જાણે છે?’ ‘પપ્પા…પપ્પા… તમે ક્યાં છો ?’ એમ કહી રડતાં રડતાં તે ડૂસકાં ભરવાં લાગી. મમ્મીની કેટલીય વિનવણી પછી ઘણીવારે તે શાંત થઈ. બીજે દિવસે તેઓ નીકળવાના હતા પણ સ્નેહાની નાજુક સ્થિતિને કારણે બધાના કહેવાથી મુલતવી રાખ્યું. પછીના બે દિવસ તેણે પોતાના રૂમમાં પથારીમાં જ વધુ સમય ગાળ્યો.
મમ્મી પ્રત્યે સ્નેહાને ખુબ લાગણી થઈ આવતી. પોતે ગુસ્સે થઈ તેનો અફ્સોસ પણ તેને ખુબ થયો. છતાં મમ્મી રૂમમાં આવે ત્યારે તે આંખો બંધ કરીને પડી રહેતી. મમ્મી એના માથે હાથ ફેરવીને જતી રહેતી અને પછી તેના ગાલ પરથી આંસુના રેલા ઉતરતા અને એ મમ્મીના વિચાર કરતી રહેતી. મમ્મીએ માધ્યમિક શિક્ષણ પણ પૂરું નહોતું કર્યુ. મોટા સંયુક્ત કુંટુંબમાંથી તે આવતી હતી. જ્યાં સ્ત્રીઓનો મોટા ભાગનો સમય રસોડામાં જતો. અને બાકીના સમયમાં ભરત ગૂંથણનો શોખ કેળવાયો હતો. પરંપરાગત રૂઢિઓ અને માન્યતાઓનો વારસો જાળવવાનો તે પૂરો પ્રયત્ન કરતી. જ્યારે પપ્પાની વિચારસરણી બિલકુલ અલગ હતી અને નવા જમાના સાથે તાલ મિલાવવા તેઓ ખુલ્લા મનથી તત્પર રહેતા. મમ્મી રિસાય તો પપ્પા તેને આસાનીથી મનાવી લેતા. અને પપ્પા ગુસ્સે થાય તો મમ્મી તે જરાયે મન પર ન લે. આમ તેમની વચ્ચે મધુરતા જળવાઈ રહેતી. બાળકો માટે વિવાદ થાય ત્યારે પપ્પાનો નિર્ણય આખરી ગણાતો. મમ્મીને એ ક્યારેક ખૂંચતું પણ ખરૂ પરંતુ બંને બાળકોની પ્રગતિથી તે ખુશ હતી.
સ્નેહાએ થોડો વખત મમ્મી સાથે રહેવાનો વિચાર કર્યો જેથી મમ્મી તુરંત એકલી ન પડી જાય. સવારે નિહાલને એણે વાત કરી સાથે પોતાની તબિયત પણ સુધરશે એ આશા પણ આપી. નિહાલની તો કોઈ ચિંતા હતી જ નહી. આમે ય એના મમ્મી જ રસોડું સંભાળતા હતા. નિહાલે જ્યારે કહ્યું કે તારા મમ્મી તો તપન સાથે અમદાવાદ જવાના છે ત્યારે તે સડક થઈ ગઈ. મને કેમ કોઈ વાત પણ કરતું નથી ? એમ કહી તે રડવા લાગી. નિહાલે તેને આલિંગનમાં લઈ સમજાવા પ્રયત્ન કર્યો કે તારી તબિયતને કારણે તને વિક્ષેપ નથી કરી, તું રૂમમાંથી બહાર નીકળે તો વાત કરે ને ? નિહાલને એણે દૂર કર્યો અત્યારે તેને પપ્પાના આલિંગનની જરૂર વધારે જણાઈ. મમ્મી સાથે હવે પહેલાંની જેમ મિજાજ કરવો યોગ્ય નથી એ સમજણ સાથે તે રૂમમાં બધું વ્યવસ્થિત કરવા લાગી. આ રૂમ પરથી તેનો અધિકાર જવામાં છે તેની જાણ સ્નેહાને જેટલી મોડી થાય તેટલું સારૂં એમ ઈચ્છી નિહાલ ફક્ત એટલું જ બોલ્યો કે આપણે હવે અહીંથી વહેલી તકે નીકળવું જોઈએ. સ્નેહા પણ એ જ વિચારતી હતી. પૂજા બે દિવસ પહેલાં જ નીકળી ગઈ હતી. તેની સાથે બધાં બાળકો પણ ગયા હતાં. નિહાલ સ્નેહાની તબિયત ખાતર રોકાયો હતો અને બરોડા પાછા જતાં રસ્તામાં અમદાવાદથી બાળકોને લેતાં જવા એવું નક્કી થયું હતું. ‘હું નાહી ધોઈને તૈયાર થઈને નીચે આવું પછી જમીને નીકળીએ’ બાથરૂમમાં જતાં જતાં સ્નેહાએ કહ્યું, ‘અને મમ્મીને કહેજે મને ડીસ્ટર્બ ન કરે. હું કલાકમાં નીચે ઉતરૂ છું.’
બે માળના બંગલામાં ત્રણ બેડરૂમ ઉપર હતા અને એક નીચે. સ્નેહાનો રૂમ ઉપર જમણી બાજુ હતો. એની બારીમાંથી ગિરનારના ડુંગરોની રમણીયતા જોઈ શકાતી. સ્નેહા સાસરે ગયા પછી પણ એ રૂમ સ્નેહાનો જ કહેવાતો હતો. સ્નેહા આવે ત્યારે ઘર કિલ્લોલવા લાગે છે તેમ પપ્પા કહેતા ત્યારે તેનો આનંદ બેવડાઈ જતો. અને વેકેશન પુરૂં થતામાં તો એના ચહેરા પર તાજગીની લાલી ઉપસી આવતી. બાથરૂમમાં કેટલીય વાર સુધી અરીસા સામે ઊભી રહી તે વિચાર કરવા લાગી. પોતાનું પ્રતિબિંબ આજે એને અલગ અને અળખામણું લાગ્યું. એ ઉદાસ પ્રતિબિંબ પર એને દયા કરતાં ગુસ્સો વધારે આવતો હતો. મનને શાંત કરવા જળના ફુવારાની શીતળતા એણે વહેવા દીધી. નાહીને માથું ઓળતા તે ઊભી ન રહી શકી. નબળાઈ ખૂબ લાગતી હતી. આસપાસની દિવાલો જાણે હલતી હતી. તેણીએ પલંગ પર થોડીવાર માટે લંબાવ્યુ. ખુબ રાહત જણાઈ. મમ્મીને કે તપનને પોતાના તરફથી કંઈ જ દુ:ખ ન થાય તેની તકેદારી રાખવાનું મન સાથે નક્કી કરીને ચહેરા પર મૃદુ હાસ્યનું મહોરૂં પહેરીને સ્નેહા નીચે ઉતરી. મમ્મીની કરુણાભરી આંખો સામે જોઈ કંઈ બોલીને પસ્તાવું પડે એવું ન કરવા ફરી મનને મક્કમ કર્યુ. મમ્મીને એની કોમળતા સ્પર્શી ગઈ. તપન અને નિહાલ બહાર ગયા છે હમણાં આવશે અહીં બેસ કહીને પાસે બેસાડી. ‘કેમ છે તારી તબિયત હવે ? આજે સારૂં લાગે છે, નહીં ?’ મમ્મી પ્રેમથી વાત કરવા લાગી, ‘જો તું મોટીબહેન છો માટે તપન માટે તારે મોટું મન રાખવું જોઈએ. હવે તેની પર બોજો વધ્યો છે માટે આપણે એને સાચવવો જોઈએ.’ આંખમાં આવવા મથતાં આંસુ અને મનમાં ઉઠતાં વિરોધના આંદોલનોને સમાવવા માટે સ્નેહાને ઘણી તકલીફ પડી. મમ્મી સામે જોઈને કંઈ કહેવાનું માંડી વાળ્યુ. ફક્ત ‘ચાલ જમી લઈએ’ એટલું કહી તે ઊઠી. તપન અને નિહાલ આવ્યાનુ હોર્ન પણ સંભળાયુ. થાળીઓ પીરસાઈ અને બધા જમવા બેઠાં. તપને કહેવા ખાતર કહ્યું કે હું અને મમ્મી પણ કાલે નીકળીયે છીએ. સ્નેહાને ગળે કોળિયા માંડ માંડ ઉતરતાં હતા. તેણે ચૂપ રહેવાનું પસંદ કર્યુ. જમીને ઊભા થઈ પાણી પીવા જતાં તેની પીઠ પર તપનના શબ્દો ચાબુકની માફક વિંઝાયા, ‘હવે આવો ત્યારે અમદાવાદ આવજો આ ઘર વેચવા મૂક્યું છે.’
સાંભળતાં જ સ્નેહાને ઘર ચક્કર ચક્કર ફરતું લાગ્યું અને તે હતી ત્યાં જ ઢળી પડી.
હાલકડોલક
ક્ષિતિજની ધારે ધારે આથમતા સૂરજની આરે
એક નાવ હાલકડોલક.
ઘૂઘવતા દરિયાની ઉપરે, મોજાઓના પાશમાં
એક નાવ હાલકડોલક.
શૂન્યના ઓથાર નીચે, અનંતના અવકાશ નીચે
એક આશ હાલકડોલક.
જનમોજનમના બંધન-ઋણે, મુક્તિના સંગ્રામ-મોરચે
એક શ્વાસ હાલકડોલક.
પ્રેમની પગથારે આરે, માયા મોહને કિનારે
એક ભાવ હાલકડોલક.
જગને સમજુ કે “હું’ ને, નિશ્ચયની આ તીક્ષ્ણ ક્ષણે
આ દુનિયા હાલકડોલક.
(અમેરિકાવ્યો – 94 માં પ્રકાશિત)
અંજામ
તણખલાંને તરાપે તર્યા સમંદર મારા વાલમા,
હવે હોડીમાં બેઠાને અરે ડૂબ્યા રે લોલ
આંગળીએ વળગીને ચઢ્યા ડુંગર મારા વાલમા,
હવે ડોલીમાં બેઠાંને અરે પડ્યા રે લોલ
સુંવાળી સેવાળમાં પોઢ્યા’તા પાદર મારા વાલમા
હવે તળાઈમાં સૂતાને અરે લપસ્યા રે લોલ
વૈશાખી બપોરે દોડ્યા’તા રણમાં મારા વાલમા
હવે વાસંતી વાયરે અરે ચકરાયા રે લોલ
વનની વનરાઈમાં મહાલતા જીવન મારા વાલમા
હવે મહેલમાં બેઠાંને મોત ભાળ્યા રે લોલ
(આ રચના એપ્રીલ -2000 માં ગુર્જરી ડાયજેસ્ટના અંકમાં વાંચીને કવિ શ્રી સુરેશ દલાલે ફિલાડેલફિયાથી ફોન કરીને મને પ્રોત્સાહિત કરી હતી. તે માટે હું તેમની ખુબ આભારી છું)
તું કયાં ?
યાદ છે ?કહાન તને?
યુગો યુગો પહેલાં
આપણે મળેલા ને….
સખીઓના વૃંદમાંની
એક હું ગોપી
પણ પછી ભવાટવિમાં
ખોવાઈ હું એવી
કે મળતો ના
તું મને અહીં આટલામાં જ
પણ કહાન તું ક્યાં?
-
Archives
- September 2009 (8)
- August 2009 (1)
- July 2009 (1)
- June 2009 (1)
- May 2009 (2)
- April 2009 (1)
- March 2009 (1)
- February 2009 (4)
- January 2009 (2)
- December 2008 (1)
- November 2008 (1)
- October 2008 (2)
-
Categories
-
RSS
Entries RSS
Comments RSS

